“Yapay Zekâ ve E-İhracatla Anadolu Sahneye Çıkıyor”

Söyleşi: Nagihan Cengiz Çelebi

Türkiye ihracatta yeni bir eşiğe hazırlanırken, dijitalleşme ve e-ihracat artık yalnızca alternatif bir kanal değil, stratejik bir zorunluluk haline geliyor. Özellikle KOBİ’lerin ve Anadolu’daki üreticilerin küresel pazarlara erişimini kolaylaştıran bu dönüşümde, kamu politikalarının yönü belirleyici rol oynuyor.

Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü’nde e-ihracat, dijital pazarlama, davranışsal kamu politikaları ve yeni nesil teknolojilerden sorumlu Daire Başkanı Hasan Önal ile gerçekleştirdiğimiz bu kapsamlı röportajda; Türkiye’nin dijital ihracat vizyonunu, sahadaki dönüşümü ve önümüzdeki dönemin yol haritasını tüm boyutlarıyla ele aldık.

İhracatın Anadolu’ya yayılması hedefi kapsamında, üretimin belirli merkezlerde kümelenmesinden kaynaklanan fırsat eşitsizliğini azaltmada dijitalleşme, e-ihracat araçları ve yapay zekâ gibi yeni nesil teknolojiler gerçekten etkili olabilir mi? Bakanlık olarak bu dönüşümü hızlandırmak için hangi çalışmaları yürütüyorsunuz?

Dünya genelinde süregelen belirsizliklere rağmen Türkiye, ihracat hedeflerine kararlılıkla ilerlemektedir. Bu dönemde küresel boyutta yaşanan dijital dönüşüm ise ihracatın niteliğini değiştirmekte özellikle dijitalleşme; e-ihracat araçları ve yapay zekâ uygulamaları, fırsat eşitsizliklerini azaltmada somut bir işlev görmektedir. Çünkü e-ihracat coğrafi uzaklık ve tanınırlık gibi bariyerleri görece düşürerek Anadolu’daki üreticilerimizin ve girişimcilerimizin de yurt dışındaki alıcılara doğrudan ulaşabilmesine, ürünlerini çok daha geniş bir pazara sunabilmesine imkân tanımaktadır.

Yapay zekâ teknolojileri de bu süreçte pazar seçimi, fiyatlama, rekabet analizi, içerik ve kampanya optimizasyonu gibi alanlarda firmalarımızın karar alma hızını artıran bir destek mekanizması haline gelmiştir.

“E-ihracat, Anadolu’daki üreticinin küresel pazarlara doğrudan erişimini mümkün kılan en güçlü eşitleyici araçtır.”

Bakanlık olarak dijital dönüşümü, ülkemizde tabana yayılmasını amaçladığımız bir yaklaşımla ele alıyoruz. Bir yandan e-ihracat destek mekanizmalarımızı güçlendirirken, diğer yandan firmalarımızın ihracat ve e-ihracat süreçlerinde kullanabilecekleri yapay zekâ destekli dijital platformları hayata geçiriyoruz.

Bu kapsamda öne çıkan uygulamalarımızdan ilki, 2020 yılında hizmete sunduğumuz Kolay İhracat Platformu’dur (KİP). KİP; ihracat hedefi olan firmalarımızın ihtiyaç duyduğu bilgiye tek bir kanaldan erişmesini sağlayan bütünleşik bir yapı sunmakta, gelişmiş teknolojik altyapısı ve yapay zekâ uygulamalarıyla hedef pazar belirleme süreçlerinde firmalarımıza dijital danışmanlık desteği vermektedir.

Platform, ülke ve pazar verilerini bir araya getirerek benzer ürünlerin hangi pazarlarda, hangi fiyat aralıklarında ve hangi talep koşullarında öne çıktığını karşılaştırmalı biçimde analiz edebilmektedir.

E-ihracat süreçlerinde ise firmalarımızın ihtiyaç duyduğu yönlendirmeyi daha erişilebilir ve uygulamaya dönük biçimde sunmak amacıyla E-Kolay İhracat Platformu’nu (E-KİP) geliştirdik.

E-KİP; e-ihracata yeni başlayan firmalarımızdan kapasitesini büyütmek isteyen firmalarımıza kadar farklı olgunluk seviyelerine hitap eden modüler bir yapı sunmakta doğru pazar seçimi, pazaryeri dinamiklerinin okunması, operasyonel hazırlık ve satışa giden adımların planlanması gibi başlıklarda firmalarımıza rehberlik etmektedir.

Platform, toplam 12 modülüyle firmalarımıza e-ihracat süreçleri boyunca ihtiyaç duydukları bilgi ve yönlendirmeyi tek çatı altında sunmaktadır. Pazaryeri modülü, e-ihracatta hedef niteliği taşıyan 24 farklı ülkeye ilişkin demografik yapı, tüketici alışkanlıkları ve dijital davranışlara dair göstergeleri bir araya getirerek firmalarımızın pazarı daha doğru değerlendirmesine katkı sağlamaktadır.

Adım Adım E-İhracat modülü ise e-ihracat yolculuğunu aşamalar halinde ele alarak firmalara e-ihracat sürecinin hangi aşamasında hangi adımı atmaları gerektiğine ilişkin pratik bir yol haritası sunmakta; ürün listeleme, dijital pazarlama, lojistik ve satış sonrası süreçler gibi alanlarda hareket kabiliyetini artırmaktadır.

Bunlara ek olarak, Bakanlığımızın içerikleriyle beslenen yapay zekâ destekli Uzman Zekâ (Chatbot) sayesinde firmalarımız e-ihracata ilişkin sorularına günün her saatinde hızlı biçimde yanıt alabilmektedir.

E-Devlet üzerinden tüm vatandaşlarımızın ücretsiz olarak erişebildiği KİP ve E-KİP, bilgiye erişimde fırsat eşitliğini güçlendirirken ülkemizin dört bir yanında faaliyet gösteren firmalarımızın ve girişimcilerimizin küresel pazarlara entegre olmasını kolaylaştırmakta, böylece ihracatın tabana yayılmasına ve kapasitelerinin büyümesine doğrudan katkı sunmaktadır.

KOBİ’lerin dijital pazarlara girişi için yoğun eğitimler veriyorsunuz. Bu çabaların sahadaki karşılığını nasıl okuyorsunuz? KOBİ’lerin bu hıza tam entegrasyonu için öngördüğünüz reel bir süre var mı?

E-ihracat, geleneksel ihracat modellerine kıyasla görece yeni ve özellikle pandemi sonrasında hız kazanan bir alandır. Bu nedenle firmalarımızın öncelikli ihtiyacı, e-ihracata dair doğru bilgiye güvenilir biçimde erişebilmektir.

Bakanlık olarak firmalarımızın pazaryerlerine giriş süreçlerini daha kısa sürede ve doğru yöntemlerle tamamlaması, hedef pazar seçimini sağlıklı bir zeminde yapabilmesi ve dijital pazarlama kurgularını daha bilinçli şekilde oluşturabilmesi için kapsamlı çalışmalar yürütüyoruz.

“Dijitalleşme artık bir tercih değil; ihracatta rekabet edebilmenin ön koşuludur.”

Düzenlediğimiz etkinlikler, verdiğimiz eğitimler ve yayımladığımız uygulama kılavuzlarıyla firmalarımızın e-ihracata doğru adımlarla başlamasını kolaylaştırıyor, bu sayede e-ihracata geçişi hızlandırırken satışa dönüşme ihtimalini de güçlendiriyoruz.

Bu çerçevede, E-KİP bünyesinde yer alan Eğitim Modülü aracılığıyla yaklaşık 200 başlıkta ve 90’dan fazla video ile firmalarımıza hedef pazar belirleme, ürün yönetimi, dijital pazarlama, lojistik, ödeme ve iade süreçleri, e-ihracat destekleri gibi birçok konuda interaktif bir öğrenme imkânı sağlıyoruz.

Öte yandan, firmalarımızın dijital pazarlara tam entegrasyonu için tek bir süre vermek doğru olmaz çünkü her firmanın dijital olgunluğu, ürün yapısı, hedef pazar tercihi ve operasyonel kapasitesi farklıdır. Ancak doğru rehberlik ve eğitimle temel adımların kısa süre içinde atılabildiğini, kalıcı başarı için ise firmaların süreçlerini düzenli olarak güncellemesi ve değişen dijital dinamiklere çevik biçimde uyum sağlaması gerektiğini değerlendiriyoruz.

Kadın ihracatçıların ve yönetimdeki kadın temsilinin mevcut düzeyini yeterli buluyor musunuz? Kadın girişimcilerin e-ihracat ekosistemine entegrasyonu, sadece bir sayısal artış mı yoksa beklenen yapısal sıçramanın anahtarı mı?

Kadın ihracatçılarımızın sayısında son dönemde olumlu bir ivme bulunmaktadır. Bakanlık olarak yaklaşımımız, kadın girişimcilerimizin ihracat ve e-ihracat ekosistemine erişimini güçlendiren ve süreçleri kolaylaştıran uygulamaları yaygınlaştırmaktır.

Kadın girişimcilerin e-ihracat ekosistemine entegrasyonunu yalnızca sayısal bir artış olarak değil, e-ihracatın tabana yayılması ve rekabet gücünün güçlenmesi açısından stratejik bir fırsat olarak değerlendiriyoruz.

E-ihracat, doğası gereği coğrafi ve fiziksel engelleri azaltarak pazara giriş maliyetlerini aşağı çekmekte, dijital kanallar üzerinden daha geniş bir müşteri tabanına erişim imkânı sunmaktadır. Bu sayede kadın girişimcilerimiz, daha düşük başlangıç maliyetleriyle uluslararası pazarlara açılabilmekte ve sürdürülebilir iş modelleri geliştirebilmektedir.

“Kadın girişimcilerin e-ihracata katılımı, sadece sayısal değil yapısal bir dönüşümün anahtarıdır.”

Özetle, kadın girişimcilerimizin e-ihracata daha güçlü katılımı e-ihracatın tabana yayılmasını hızlandırırken, rekabet gücümüzün ve sürdürülebilir büyüme kapasitemizin güçlenmesine de doğrudan katkı sağlamaktadır.

E-ihracat desteklerinin Türkiye’nin dünya ölçeğinde kalıcı marka çıkarma konusundaki katkısı nedir?

E-ihracat, dijital kanallar üzerinden dünyanın farklı coğrafyalarındaki tüketicilere doğrudan erişim imkânı sağlayarak mesafe ve pazara giriş bariyerlerini önemli ölçüde azaltan bir ticaret modelidir.

Bu yapı markaların hedef pazarlarda görünürlük kazanmasını, müşteri deneyimini yönetmesini ve satış performansını geliştirmesini mümkün kılmaktadır. Dolayısıyla e-ihracat destekleri, yalnızca satış hacmini artıran bir araç değil, markalaşma sürecini hızlandıran ve Türk firmalarının dünya ölçeğinde kalıcı marka çıkarma kapasitesini güçlendiren stratejik bir mekanizma olarak konumlanmaktadır.

Bakanlık olarak uyguladığımız e-ihracat destekleriyle temel hedefimiz firmalarımızın pazara giriş ve büyüme süreçlerinde karşılaştığı maliyetleri azaltmak, riskleri yönetilebilir kılmak ve markalaşmaya giden yolculukta sürdürülebilir bir ivme oluşturmaktır. Bu doğrultuda destek paketimiz çok yönlü bir yapıda tasarlanmıştır.

Pazara Giriş Rapor Desteği ile firmalarımızın hedef pazarlara ilişkin stratejilerini daha sağlam bir zeminde kurgulamasına katkı sağlayacak e-ihracat odaklı rapor giderlerini destekliyoruz.

Dijital Pazaryeri Tanıtım Desteği ile firmalarımızın yurt dışı pazaryerlerinde gerçekleştirdikleri tanıtım faaliyetlerini destekleyerek ürünlerin doğru hedef kitleye ulaşmasını ve görünürlüğün artmasını amaçlıyoruz. Sipariş Karşılama Hizmeti Desteği kapsamında ise hedef pazarlarda depolama, paketleme ve iade kabul dâhil olmak üzere sipariş karşılama süreçlerine ilişkin birim başı giderlerin karşılanmasına katkı sunuyoruz.

Bunlara ek olarak, Çevrimiçi Mağaza ve Hedef Ülke E-Ticaret Paydaşlarından Alınan Hizmetler Desteği ile Bakanlığımız tarafından belirlenen hedef ülkelerde pazaryerlerinde mağaza açılışına ve mağazalara ilişkin yıllık ödemeler dâhil olmak üzere ilgili ülkelerde e-ticaret paydaşlarından alınan hizmet giderlerine destek sağlıyoruz.

Yurt Dışı Pazaryeri Entegrasyon Desteği ile firmalarımızın yurt dışı pazaryerlerine entegrasyon süreçlerinde ihtiyaç duyduğu hizmet giderlerini karşılıyor, Pazaryeri Komisyon Gideri Desteği ile de hedef ülkelerde pazaryerlerine ödenen komisyon giderlerine katkı sunuyoruz.

Tüm bu destekler, firmalarımızın e-ihracata giriş ve büyüme süreçlerinde maliyet baskısını azaltırken markanın hedef pazarda sürdürülebilir biçimde konumlanmasına, görünürlük ve güven oluşturması ile uzun vadede kalıcı müşteri kitlesi geliştirmesine hizmet etmektedir.

Desteklerimiz, genel olarak harcamaların %50’sine, hedef ülkeler için ise %70’ine kadar, üst limitler dahilinde uygulanmaktadır.

Davranışsal kamu politikaları perspektifinden, ihracatçılarımızın en çok zorlandığı adımlar hangileri? Bu zorlukları azaltmak için politika araçlarını nasıl kurguluyorsunuz?

İhracatçılarımızın en çok zorlandığı adımlar, çoğu zaman sürekliliği yönetme ve belirsizlik altında karar alma süreçlerinde yoğunlaşmaktadır.

Yeni pazara giriş, doğru alıcıya erişim, fiyatlama, lojistik süreçleri, yerel mevzuata uyum gibi başlıklar firmalarımız için ilave maliyet ve belirsizlik üretebilmektedir. Bu durum, firmaların ihracata başlamasını değil ihracatı istikrarlı biçimde sürdürmesini zorlaştırabilmektedir.

Davranışsal kamu politikaları perspektifinden baktığımızda ise sahada en sık karşılaştığımız bariyerler süreçlerin karmaşık algılanması, yanlış yapma kaygısı nedeniyle erteleme davranışı, kısa vadeli maliyetlerin uzun vadeli getirinin önüne geçmesi ve ihracat motivasyonunun zaman içinde zayıflaması şeklinde öne çıkmaktadır.

Bu nedenle politika araçlarını kurgularken yalnızca finansal teşviklerle yetinmiyor firmaların karar alma süreçlerini kolaylaştıran ve ihracatta sürekliliği güçlendiren uygulamalara da odaklanıyoruz.

Özellikle ihracatı bırakma riski taşıyan firmalarımızın motivasyonunu yeniden yükseltmek ve mevcut desteklerimizin sahada daha etkin kullanılmasını sağlamak için 2025’te İhracat 360 Programı: Sürdürülebilir İhracat Hamlesi Projesi’ni başlattık.

Programın ilk aşamasında yaklaşık 8 bin firmayı kapsayan bir çalışma yürüttük, anket ve birebir görüşmelerle firmalarımızın nerede takıldığını ve hangi adımda desteğe ihtiyaç duyduğunu doğrudan sahadan tespit ettik. Amacımız, her bir firma için duruma özel bir ihracata dönüş yol haritası oluşturarak, ihracatta sürekliliği daha güçlü biçimde desteklemektir.