Almanya’da Franchise Sözleşmesi Nasıl Hazırlanır?

Dr. Hasan Işık | İş ve Ticaret Hukuku Avukatı

Bir franchise sözleşmesi ilk bakışta, üzerine logo eklenmiş bir kira sözleşmesi gibi görünür. Bir ücret ödersiniz ve tanınmış bir markayı kullanma hakkı elde edersiniz. Ancak birçok kişinin gözden kaçırdığı nokta şudur: Asıl değer ve asıl risk marka isminde değil, günlük işi düzenleyen sözleşme maddelerindedir.

Danışmanlık pratiğimde sıkça şuna şahit oluyorum: Başarıyı veya uyuşmazlığı belirleyen şey yatırım rakamı değil, çoğu zaman ilk bakışta önemsiz görünen maddelerdir.

İmzadan önce bilgilendirme yükümlülüğü

Almanya’da özel bir franchise yasası yoktur. Franchise ilişkisi genel hukuk kurallarına ve yerleşik içtihatlara göre değerlendirilir. Buradan önemli bir yükümlülük doğar. Franchise veren firma, sözleşme yapılmadan önce sistem hakkında doğru ve eksiksiz bilgi vermek zorundadır. Yani, finansal durumunu şeffaf bir şekilde yatırımcısıyla paylaşmalıdır.

Eğer abartılı rakamlar veya gerçekçi olmayan ciro tahminleri sunulursa, bu durum daha sonra tazminat taleplerine ya da sözleşmenin iptaline yol açabilir.

Ancak işin bir de diğer bir yönü vardır. Mahkemeler, sözleşme sonrası herhangi bir anlaşmazlıkta, şikâyet eden tarafa ispat yükü yükler. Örneğin Frankfurt Yüksek Eyalet Mahkemesi (OLG Frankfurt), 2024 sonunda verdiği bir kararda, kapsamlı bir şekilde bilgilendirilmiş olan bir franchise yatırımcısının davasını reddetmiştir (18.12.2024 – 12 U 212/23).

Genel kural olarak ispat yükü franchise alandadır. Ayrıca franchise veren bir “girişim danışmanı” olmadığı için; kârlılık hesaplaması yapmakla yükümlü değildir.

Böyle bir durumda tavsiyem şudur: Gelir ve kârlılık ile ilgili tüm beyanların yazılı olarak size sunulmasına dikkat edin ve bunların dayanağını kontrol edin. Sözlü vaatler hukuken zor ispat edilir; bağlayıcı olan yalnızca belgelenmiş olanlardır.

Ücretler ve karşılıklı denge

Giriş bedeli, sürekli franchise ücreti, reklam ve sistem katkı payları…

Bu kalemler hızlıca sayılır. Asıl önemli olan ise karşılığında ne olduğudur. Ödediğiniz franchise bedelinin tam olarak hangi hizmetleri karşıladığını öğrenin.

Hukuken, yatırım için ödenen rakama itiraz etmek genellikle zordur. Franchise sözleşmesi şeffaf olmalı ve ahlaka aykırı olmamalıdır.

Örneğin %12,5 ciro payı şeklindeki sürekli ödenecek ücretin tek başına bir “bağlayıcılık” oluşturmadığı Köln Yerel Mahkemesi tarafından kabul edilmiştir (26.04.2012 – 29 O 234/11). Buna itiraz eden taraf, işletmenin neden ekonomik olarak sürdürülemez hale geldiğini somut olarak ortaya koymak zorundadır.

Daha dikkatli incelenmesi gereken alan ise franchise verenin fiyatları veya koşulları tek taraflı değiştirebildiği hükümlerdir. Bu tür maddeler genel işlem şartları (AGB) denetimine tabidir. Federal Yargıtay’ın (BGH) yerleşik içtihadına göre, tek taraflı fiyat değişikliği ancak meşru bir gerekçeye dayanıyorsa, gerekçeler ciddi nitelikteyse ve kapsamı açıkça belirlenmişse geçerlidir. Sonradan sadece kâr marjını artırmak için kullanılamaz.

Sözleşme süresince bağlayıcı hükümler

En büyük uyuşmazlık alanı çoğu zaman burasıdır. Tedarik zorunlulukları, sizi ürünleri yalnızca franchise verenden veya onun belirlediği tedarikçilerden almaya zorlar. Bu kalite standardını korumaya hizmet edebilir; ancak aynı zamanda piyasa fiyatlarının üzerinde maliyetlere yol açabilir.

Bu tür sınırlamaların rekabet hukuku açısından da sınırları vardır. Bu nedenle tedarik zorunluluğu yaklaşık %80 ile sınırlandırılır; böylece girişimciye sınırlı da olsa bir serbestlik alanı bırakılır.

Bir diğer önemli nokta ise sistem içinde rekabete karşı genel bir koruma otomatik olarak mevcut değildir. Sözleşme size münhasır bir bölge tanımıyorsa, yakınınızda aynı markaya ait başka bir şube açılması mümkündür. Kendi “özel bölgeniz” olduğunu varsayanların bunu mutlaka açıkça sözleşmeye koydurması gerekir.

Başından sonunu düşünmek

Çoğu kişi başlangıçta sözleşmenin bitişini düşünmez ancak asıl sorunlar da burada ortaya çıkar. Önceden şu üç soru netleştirilmelidir:

Sözleşme ne kadar süre geçerlidir ve nasıl uzatılır?
Sözleşme bittiğinde lokasyon, müşteri portföyü ve ekipman ne olur?
Sözleşme sonrası rekabet yasağı var mıdır ve sizi aynı alanda çalışmaktan alıkoyar mı?

Özellikle rekabet yasağı maddeleri sıkça gözden kaçırılır. Dikkat edilmediğinde, yıllarca emek verilen işin sonunda girişimci elinde hiçbir şey kalmadan ayrılabilir.

Benzer şekilde müşteri portföyü konusunda da, ticari temsilcilerdeki gibi (§ 89b HGB) bir tazminat hakkı ancak çok sınırlı koşullarda vardır ve çoğu durumda baştan geçerli olmaz.

Son söz

Franchise sözleşmeleri, sadece “sisteme dahil olmak” için imzalanan bir form değildir. Sonraki yılların iş modelini belirleyen temel çerçevedir. Marka kendini satar; ancak onunla hangi koşullarda çalışacağınızı yalnızca bir kez, onu da imza atmadan önce belirlersiniz.

Bu tür sözleşmelerin hazırlanması ve incelenmesi konusunda girişimcilere ve şirket yöneticilerine düzenli olarak danışmanlık verdiğimizi de belirtmek isterim.

Bunun için benimle iletişime geçebilirsiniz:

info@kanzlei-isik.de | www.kanzlei-isik.de